Dossier: Vrede en conflict

Wat is vrede en conflict?
De Koude Oorlog is al geruime tijd voorbij, al zijn de verhoudingen tussen de vroegere blokken nog niet in alle opzichten van spanningen ontdaan. De val van de Muur in 1989 deed een golf van optimisme door de wereld gaan. Inmiddels is wel gebleken dat in de nieuwe wereldorde, hoe die ook precies zal uitkristalliseren, het gevaar voor grootschalige conflicten niet geweken is. Het internationale terrorisme schept nieuwe uitdagingen voor de mondiale militaire en politieke samenwerking. En er zijn tal van regionale conflicten die moeilijk te beheersen zijn. De internationale gemeenschap probeert de uitdagingen het hoofd te bieden, maar soms zijn de formele machtsmiddelen niet toereikend of bestaan er verschillen van inzicht tussen belangrijke landen over de oplossing. Als gevolg van schaarste (aan water, energie, voedsel, landbouwgrond) kunnen ook weer nieuwe conflicten ontstaan.

Het beheersen en zo mogelijk oplossen van regionale conflicten, liefst met vreedzame middelen, is voor de wereldgemeenschap van het allergrootste belang. Even belangrijk is het om de menselijke gevolgen van bestaande conflicten, zoals de enorme vluchtelingenstromen die kunnen ontstaan, zo goed mogelijk te ondervangen.

Bij onderwijs voor wereldburgerschap is de problematiek van oorlog en vrede een belangrijk onderwerp. Voor de meeste jongeren in Nederland zijn de wreedheden en het leed van oorlog en geweld gelukkig ver van hun bed. Het is echter van wezenlijk belang hiervan kennis te hebben, zowel in historisch perspectief (bijvoorbeeld de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog) als wat betreft de wereld van vandaag. Zonder inlevingsvermogen en empathie met slachtoffers dreigt onverschilligheid voor conflicten die ver weg zijn. Wie dergelijke empathie wel heeft, zal eerder de betekenis inzien van conflictbeheersing, van internationale politieke en militaire samenwerking en van de bijdrage die ook ons land kan leveren aan beheersing van conflicten. De basishouding om conflicten – op welke schaal en van welke aard dan ook – zo vreedzaam mogelijk op te lossen, is hierbij uiteraard van belang.

Vrede en conflict in het onderwijs
Wereldburgerschap en vrede en conflict uit zich op allerlei manieren. Er zijn vele manieren en onderwerpen waarmee u in uw lessen invulling kan geven aan vrede en conflict. U kunt dat bijvoorbeeld doen door de onderstaande onderwerpen centraal te stellen. Deze onderwerpen zijn nadrukkelijk bedoeld als inspiratie en zijn niet voorschrijvend of beoordelend bedoeld.
- Respectvol omgaan met elkaar in de klas
- Oorlogen en conflicten wereldwijd
- Bevordering van vrede door personen en organisaties
- Verschillende staatsvormen (democratie, dictatuur, etc.)

Hoe u met deze onderwerpen aan de gang gaat, kan sterk verschillen; er zijn vele benaderingen en werkvormen mogelijk. U kiest de beste benadering afhankelijk van de interesses van uw leerlingen en de leerdoelen die u wilt bereiken. In het algemeen kunnen we stellen dat hoe jonger uw leerlingen zijn, hoe meer u aansluit bij de eigen belevingswereld, ervaring en belangstelling. Hoe ouder de leerlingen zijn, hoe meer u abstracte of ‘ver weg’ spelende onderwerpen centraal kunt stellen. Ook daar geldt echter dat de link naar de belevingswereld van de leerling belangrijk blijft.

Praktijkvoorbeelden

Fort De Bilt
Op het voormalig militair Fort De Bilt in Utrecht is een Herinneringscentrum voor de toekomst ontwikkeld van nationale betekenis. Er is een unieke interactieve tentoonstelling ingericht voor kinderen van 10 tot 13 jaar in de voormalige bomvrije kazerne over vooroordelen, het zondebokverschijnsel en het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en in het heden. Spelenderwijs worden zij in aanraking gebracht met vluchtelingen, vooroordelen en het verzet tijdens de 2e Wereldoorlog en in het heden.

Kijk voor meer informatie op www.vredeseducatie.nl.

Wat zou jij beslissen
Militair blijven na het uitvoeren van een aantal missies, of niet? Luchtsteun inroepen wanneer je onder vuur ligt, met het risico op burgerslachtoffers, of niet? Elke veteraan heeft met dilemma’s te maken gehad tijdens zijn of haar missie. Deze afwegingen en dilemma’s staan centraal in Wat zou jij beslissen? Door middel van dilemma’s en bijbehorend lesmateriaal krijgen leerlingen in het voortgezet onderwijs inzicht in de moeilijke keuzes die tijdens, maar ook na deze missies moeten worden gemaakt.

De bijbehorende folder kunt u hier downloaden. Of kijk voor meer informatie op www.watzoujijbeslissen.nl.

Klik hier om terug te gaan naar alle dossiers.