Dossier: Mensenrechten

Wat zijn mensenrechten?
Na de Tweede Wereldoorlog waren veel wereldleiders sterk gemotiveerd om de verschrikkingen van oorlog en geweld voortaan via een gezamenlijke inspanning te voorkomen. De Verenigde Naties werden opgericht en al snel daarna, in 1948, zag de bekende Universele Verklaring van de Rechten van de Mens het licht. Het denken over mensenrechten was op zichzelf niet nieuw, maar werd met dit baanbrekende document voor het eerst naar het internationale niveau getild. De Universele Verklaring ging vooral over burgerlijk-politieke rechten, zoals het recht op vrije meningsuiting en de godsdienstvrijheid. De verklaring vormde de basis voor twee bindende verdragen van de VN-lidstaten: een over burgerlijke en politieke rechten, en later een over economische, sociale en culturele rechten (zoals het recht op voedsel, onderwijs en onderdak).

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens wordt nog steeds vaak aangehaald als een ijkpunt om regeringen of internationale bedrijven op hun gedrag aan te spreken. Maar er is ook veel debat over de mensenrechten. Zijn ze te allen tijde en overal toepasbaar en afdwingbaar? Behoren collectieve rechten van volkeren, zoals het recht op zelfbeschikking of het recht op bevrijding van onderdrukking en kolonialisme, eveneens tot de mensenrechten? En vooral ook: worden mensenrechten in verschillende culturen hetzelfde beleefd? Hoe alomvattend is de huidige verwoording van de mensenrechten eigenlijk; vertegenwoordigt dit een westers waardensysteem of is sprake van een universele legitimiteit?
 
Hoe het ook zij: de mensenrechten zijn een uiterst belangrijk thema in de internationale samenleving. Ze zijn mede sturend in de mondiale politiek en in het werk van veel maatschappelijke pressiegroepen. De millenniumdoelen van de VN – waarin de ambities van 189 regeringsleiders zijn vastgelegd op het gebied van armoedebestrijding en andere ontwikkelingsdoelen – zijn verbonden met economische en sociale mensenrechten.
 
Bij de vorming tot wereldburger is het essentieel om kennis te nemen van en na te denken over mensenrechten. Ze staan voor fundamentele waarden. Het gaat om zaken als de gelijkwaardigheid van alle mensen, rechtvaardigheid en het fundamentele recht van elk mens op vrijheid en op ontwikkelingskansen. Wat is het verband tussen het eigen gedrag, bijvoorbeeld als consument, en de mensenrechten elders in de wereld? Hoe staat onze overheid tegenover mensenrechten en wat vinden we daarvan? Wat kunnen we doen om internationaal de situatie op het gebied van de mensenrechten te verbeteren?
 
Mensenrechten in het onderwijs
Er zijn vele manieren en onderwerpen waarmee u in uw lessen invulling kan geven aan mensenrechten. U kunt dat bijvoorbeeld doen door de onderstaande onderwerpen centraal te stellen. Deze onderwerpen zijn nadrukkelijk bedoeld als inspiratie en zijn niet voorschrijvend of beoordelend bedoeld.
- Universele verklaring van de rechten van de mens
- Kinderrechten en kinderarbeid
- Nationale grondwet
- Millenniumdoelen
- Vrijheid
 

Hoe u met deze onderwerpen aan de gang gaat, kan sterk verschillen; er zijn vele benaderingen en werkvormen mogelijk. U kiest de beste benadering afhankelijk van de interesses van uw leerlingen en de leerdoelen die u wilt bereiken. In het algemeen kunnen we stellen dat hoe jonger uw leerlingen zijn, hoe meer u aansluit bij de eigen belevingswereld, ervaring en belangstelling. Hoe ouder de leerlingen zijn, hoe meer u abstracte of ‘ver weg’ spelende onderwerpen centraal kunt stellen. Ook daar geldt echter dat de link naar de belevingswereld van de leerling belangrijk blijft.

Praktijkvoorbeelden
 
Meet the Muthuku Family
Amnesty-medewerker en documentairemaker Ayfer Ergün maakte, samen met de KRO en de Keniaanse filmmaakster Karen Otieno, een korte serie over het leven in een Keniaanse sloppenwijk. Bij de serie is een uitgebreid lespakket ontwikkeld geschikt voor leerlingen vanaf groep 6 tot en met de brugklas. Reis mee naar Kenia en ontmoet met de familie Muthuku.
 
 
Kijk voor meer informatie op: opschool.amnesty.nl.
 
Nationale spreekbeurtactie
Elk jaar houden duizenden kinderen op of rondom 20 november (de internationale Dag voor de Rechten van het Kind) een spreekbeurt. Leerlingen komen in actie en geven een spreekbeurt of maken een werkstuk over UNICEF en kinderrechten. Ze kunnen uit verschillende onderwerpen kiezen en vinden op de site handige materialen om een goede spreekbeurt of werkstuk te maken.
 
 
Kijk voor meer informatie op: www.unicefenjij.nu.
 
Klik hier om terug te gaan naar alle dossiers.